Οι άνθρωποι φοβούνταν τόσο πολύ το όνομά μου, που σταμάτησαν να το λένε. Με φώναζαν Πλούτωνα, «τον πλούσιο», γιατί κάθε σπόρος και κάθε μέταλλο ανεβαίνει από τη δική μου γη. Με έλεγαν «τον φιλόξενο», για να με καλοπιάσουν. Οτιδήποτε, εκτός από Άδης.

Δεν με πειράζει. Έμαθα να ζω μακριά από το φως και τις φωνές του Ολύμπου. Αλλά αφού μιλάτε πια τόσο ελεύθερα για τους θεούς, ας πω κι εγώ τη δική μου εκδοχή — από κάτω προς τα πάνω.

Η μοιρασιά που δεν διάλεξα

Δεν ζήτησα ποτέ τον κάτω κόσμο. Όταν εμείς οι τρεις αδελφοί νικήσαμε τους Τιτάνες, μοιράσαμε την εξουσία με κλήρο. Στην Ιλιάδα ο ίδιος ο Ποσειδώνας το λέει καθαρά: ο Δίας πήρε τον ουρανό, εκείνος τη θάλασσα, κι εγώ το σκοτεινό βασίλειο. Η γη και ο Όλυμπος έμειναν κοινά.

Ο κλήρος αποφάσισε, όχι η προτίμησή μου. Ο Δίας δεν ήταν «ανώτερος» επειδή κέρδισε τον ουρανό· απλώς ήταν τυχερός στην κλήρωση και αργότερα το μετέτρεψε σε αφήγηση για την υπεροχή του. Εγώ πήρα το κομμάτι που κανείς δεν ήθελε — και το κράτησα με τάξη.

Το βασίλειό μου δεν είναι κόλαση

Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι που οι αιώνες μπέρδεψαν. Ο κάτω κόσμος μου δεν είναι ο χριστιανικός τόπος τιμωρίας. Είναι εκεί όπου καταλήγουν όλοι οι νεκροί, καλοί και κακοί. Δεν είμαι δήμιος. Είμαι φύλακας.

Υπάρχει ο Τάρταρος για τους ελάχιστους που προκάλεσαν τους θεούς, και τα Ηλύσια Πεδία για τους ήρωες. Ανάμεσά τους, οι περισσότερες ψυχές ζουν μια αχνή, ήσυχη ύπαρξη. Δεν βασανίζω κανέναν για ευχαρίστηση. Απλώς κρατώ την πόρτα κλειστή, ώστε ό,τι μπαίνει να μη βγαίνει.

Η Περσεφόνη

Ξέρω τι λένε: ότι την άρπαξα. Στον Ομηρικό Ύμνο στη Δήμητρα, η κόρη μαζεύει λουλούδια, η γη ανοίγει και την παίρνω στο άρμα μου. Δεν θα το στολίσω. Αλλά δεν ήταν σχέδιο δικό μου μόνο — ήταν συμφωνία με τον Δία, τον πατέρα της, που μου την έδωσε για γυναίκα χωρίς να ρωτήσει τη μητέρα της.

Η Δήμητρα πάγωσε τη γη από τον θρήνο της, ώσπου ο Δίας υποχώρησε. Της είχα ήδη δώσει να φάει έναν σπόρο ροδιού· όποιος γευτεί την τροφή του κάτω κόσμου, του ανήκει εν μέρει. Έτσι, η Περσεφόνη περνά ένα μέρος του χρόνου μαζί μου και το υπόλοιπο πάνω. Οι αρχαίοι εξήγησαν έτσι τις εποχές: όταν λείπει, η γη πενθεί.

Δεν ισχυρίζομαι πως ήμουν τρυφερός μνηστήρας. Λέω μόνο ότι στη δική μου αφήγηση η Περσεφόνη έγινε βασίλισσα, όχι αιχμάλωτη — και ελάχιστοι θεοί σεβάστηκαν τη σύζυγό τους όσο εγώ.

Ο Κέρβερος και οι λίγοι που πέρασαν

Στην πύλη μου στέκεται ο Κέρβερος, ο σκύλος με τα πολλά κεφάλια. Αφήνει τους νεκρούς να μπουν· δεν αφήνει κανέναν να βγει. Οι κανόνες μου είναι απλοί και γι’ αυτό αμείλικτοι.

Ελάχιστοι ζωντανοί πέρασαν. Ο Ορφέας με συγκίνησε με το τραγούδι του και του έδωσα πίσω την Ευρυδίκη — με έναν όρο που εκείνος δεν κράτησε. Ο Ηρακλής πάλεψε τον Κέρβερο ως άθλο. Ο Οδυσσέας μίλησε στους νεκρούς στο κατώφλι μου. Κανείς τους δεν έμεινε. Ο κάτω κόσμος δεν είναι προορισμός για επισκέψεις.

Γιατί με φοβόσασταν

Δεν είμαι το κακό. Είμαι το αναπόφευκτο. Ο Άρης διαλέγει ποιον θα χτυπήσει, ο Δίας ποιον θα ευνοήσει. Εγώ δεν διαλέγω κανέναν — έρχονται όλοι, βασιλιάδες και ζητιάνοι, με τη σειρά τους. Ίσως γι’ αυτό οι άνθρωποι με μισούσαν: είμαι ο μόνος θεός που δεν δωροδοκείται.

Η φωνή μου εδώ είναι λογοτεχνικό πλαίσιο· κανένα αρχαίο κείμενο δεν με βάζει να απολογούμαι. Αλλά η αλήθεια των πηγών μένει: δεν ήμουν τύραννος του πόνου. Ήμουν η τάξη στο τέλος κάθε ιστορίας. Και όταν έρθει η σειρά σας, δεν θα με βρείτε σκληρό — μόνο δίκαιο.

Πηγές και παραδόσεις

  • Όμηρος, Ιλιάδα 15.187–193 — η κλήρωση των τριών αδελφών: ουρανός, θάλασσα, κάτω κόσμος.
  • Ησίοδος, Θεογονία 453–506, 767–774 — η γέννηση των παιδιών του Κρόνου και το δώμα του Άδη.
  • Ομηρικός Ύμνος στη Δήμητρα — η αρπαγή της Περσεφόνης, ο σπόρος του ροδιού και οι εποχές.
  • Ψευδο-Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη 1.2.1· 2.5.12 — η μοιρασιά της εξουσίας και ο άθλος του Κέρβερου.
  • Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις — λατρεία και ευφημισμοί (Πλούτων) για τον θεό του κάτω κόσμου.

Σημείωση σύνταξης: η πρωτοπρόσωπη φωνή του Άδη είναι λογοτεχνικό πλαίσιο. Ο αρχαίος κάτω κόσμος διακρίνεται ρητά από τη μεταγενέστερη έννοια της «κόλασης», και οι διαφορετικές παραδόσεις δεν παρουσιάζονται ως μία.