Θα ξεκινήσω με τη χειρότερη γραμμή που έχει γραφτεί για μένα, για να μη νομίζετε ότι την κρύβω. Στην πέμπτη ραψωδία της Ιλιάδας, ο ίδιος ο πατέρας μου, ο Δίας, με κοιτάζει και λέει ότι είμαι ο πιο μισητός από όλους τους θεούς του Ολύμπου, επειδή μου είναι αγαπητές η έριδα, οι πόλεμοι και οι μάχες. Δεν το είπε εχθρός. Το είπε ο πατέρας μου. Κρατήστε το, και ας μιλήσουμε.

Γιος του Δία και της Ήρας — και όμως ξένος

Δεν βγήκα από κεφάλι, ούτε από μηρό, ούτε από αφρό θάλασσας. Στον Ησίοδο και στην Ιλιάδα είμαι γιος του Δία και της Ήρας, των δύο βασιλιάδων του Ολύμπου. Νόμιμος. Καθαρός. Και όμως, στο ίδιο σπίτι, με κοιτούν σαν να ήρθα από αλλού.

Ο λόγος είναι απλός: δεν προσποιούμαι. Ο πόλεμος δεν είναι σοφός ούτε ωραίος. Είναι λάσπη, κραυγή και φόβος. Οι υπόλοιποι θέλουν τη δόξα της νίκης χωρίς τη βρωμιά της· εγώ είμαι το πρόσωπο της βρωμιάς. Γι' αυτό είμαι εύκολος στόχος. Είναι πιο άνετο να φταίει ένας θεός για τη μανία της μάχης, παρά να παραδεχτεί ο καθένας τη δική του.

Άρης εναντίον Αθηνάς: δύο πρόσωπα του πολέμου

Θα μου πουν αμέσως: «Μα υπάρχει και η Αθηνά, η θεά του πολέμου, και εκείνη είναι σοφή.» Σωστά. Και εδώ κρύβεται η πιο παρεξηγημένη αλήθεια για μένα.

Η Αθηνά είναι ο πόλεμος όπως τον σκέφτεσαι από ένα ασφαλές τραπέζι: σχέδιο, πειθαρχία, η σωστή στιγμή, η νίκη που κερδίζεται με τον νου πριν τραβηχτεί το ξίφος. Εγώ είμαι ο πόλεμος όταν σπάσει το σχέδιο. Η στιγμή που κανένας χάρτης δεν βοηθά πια και μένει μόνο το σώμα, η ασπίδα και ο φόβος. Δεν είμαστε «η καλή και ο κακός». Είμαστε δύο αλήθειες του ίδιου πεδίου. Και καμία στρατηγική δεν μένει καθαρή όταν αρχίζουν να πέφτουν άνθρωποι.

Οι ποιητές αγαπούν την Αθηνά επειδή τους καθησυχάζει. Θέλουν να πιστεύουν ότι ο πόλεμος έχει κανόνες, ότι η νίκη ανήκει στον πιο έξυπνο, ότι η βία μπορεί να μείνει τακτοποιημένη πίσω από ένα σχέδιο. Εγώ τους θυμίζω το αντίθετο — και γι' αυτό με προτιμούν μακριά. Αλλά όποιος πολέμησε ξέρει: έρχεται πάντα η στιγμή που η Αθηνά σωπαίνει και μιλάω εγώ.

Η μέρα που με τραυμάτισε ένας θνητός

Θα σας πω και το κομμάτι που οι εχθροί μου αγαπούν να θυμούνται. Στην πέμπτη ραψωδία, ο Διομήδης με χτυπάει με το δόρυ. Ένας θνητός. Αλλά διαβάστε το χωρίο ολόκληρο: δεν έγινε πιο δυνατός από θεό. Η Αθηνά, αόρατη, οδήγησε το δόρυ του και το έσπρωξε μέσα μου. Βρυχήθηκα σαν χιλιάδες πολεμιστές μαζί, άφησα το πεδίο και ανέβηκα στον Όλυμπο να παραπονεθώ.

Ναι, παραπονέθηκα. Και αντί για παρηγοριά, ο Δίας μου πέταξε εκείνη τη γραμμή για το πόσο με μισεί. Αργότερα, στην εικοστή πρώτη ραψωδία, η Αθηνά με ξαναρίχνει — αυτή τη φορά με μια μεγάλη πέτρα, παλιό ορόσημο χωραφιού, στον λαιμό. Δεν είναι οι πιο κολακευτικές μου στιγμές. Είναι όμως ομηρικές, όχι μεταγενέστερα αστεία. Ο θεός του πολέμου τραυματίζεται μέσα στον πόλεμο. Δεν υπάρχει πιο ειλικρινής εικόνα του τι είναι η μάχη.

Τα παιδιά μου — και η Αρμονία

Εδώ είναι αυτό που σχεδόν κανείς δεν λέει. Ο Ησίοδος γράφει ότι από εμένα και την Αφροδίτη γεννήθηκαν τρία παιδιά:

  • Ο *Φόβος*, που τρέχει μπροστά από τη σύγκρουση.
  • Ο *Δείμος*, ο τρόμος που μένει όταν εκείνη αρχίσει.
  • Και η *Αρμονία*. Ναι, η ίδια η αρμονία.

Σκεφτείτε το για μια στιγμή. Από τον θεό του πολέμου και τη θεά του έρωτα δεν βγήκε μόνο ο τρόμος· βγήκε και η ισορροπία. Δεν το λέω για να με συμπαθήσετε. Το λέω επειδή είναι γραμμένο, και επειδή δείχνει κάτι που ξεχνάτε: ακόμη και οι πιο ασυμβίβαστες δυνάμεις γεννούν κάτι που κρατά τον κόσμο όρθιο.

Ο βράχος που πήρε το όνομά μου

Θα σας πω κάτι που δεν ταιριάζει καθόλου στη φήμη μου. Είχα μια κόρη, την Αλκίππη. Ο Αλιρρόθιος, γιος του Ποσειδώνα, της επιτέθηκε. Και εγώ έκανα αυτό που θα έκανε κάθε πατέρας που δεν είναι δειλός: τον σκότωσα.

Ο Ποσειδώνας δεν ζήτησε αίμα για αίμα. Ζήτησε δίκη. Και έτσι στήθηκα, ένας θεός κατηγορούμενος για φόνο, μπροστά στους υπόλοιπους θεούς, πάνω σε έναν βράχο στην Αθήνα. Με άκουσαν. Με έκριναν. Και με αθώωσαν.

Εκείνος ο βράχος από τότε λέγεται Άρειος Πάγος — ο βράχος του Άρη. Και έγινε ο τόπος όπου η Αθήνα δίκαζε τις υποθέσεις φόνου για αιώνες. Σκεφτείτε την ειρωνεία. Ο θεός που τον λένε αιμοδιψή στάθηκε στην αρχή του πρώτου δικαστηρίου του αίματος. Ο θεός της ωμής βίας έγινε ο λόγος που μια πόλη έμαθε να κρίνει τον φόνο, αντί απλώς να τον εκδικείται. Δεν το βρίσκετε αυτό πουθενά στις αφίσες που με δείχνουν μόνο με ματωμένο δόρυ.

Τι δεν θα εξωραΐσω

Δεν θα σας πω ότι κάθε μάχη ήταν αναγκαία. Δεν θα βαφτίσω κάθε φόνο θυσία. Δεν θα παραστήσω τον καλό. Είμαι η μανία και η αταξία της σύγκρουσης, και το ξέρω. Αλλά δεν είμαι η αιτία κάθε πολέμου ούτε η δικαιολογία κανενός. Τους πολέμους τους ανάβουν οι άνθρωποι με την υπερηφάνειά τους· εγώ απλώς εμφανίζομαι όταν έχουν ήδη τραβήξει τα ξίφη.

Αν θέλετε να με τιμήσετε, μην υψώσετε σπαθί. Κοιτάξτε πρώτα ποιος θα μείνει στο χώμα όταν τελειώσουν τα λόγια. Αυτούς θυμάμαι εγώ — όχι τα λαμπερά ονόματα, αλλά τους ανώνυμους που δεν πήραν ποτέ επιτύμβιο. Είμαι ο Άρης, και δεν ζητώ συγγνώμη για το ποιος είμαι. Ζητώ μόνο να με δείτε ολόκληρο.

Πηγές και παραδόσεις

  • *Όμηρος, Ιλιάδα 5.889–898* — ο Δίας αποκαλεί τον Άρη τον πιο μισητό από τους θεούς, επειδή του είναι αγαπητές η έριδα και η μάχη.
  • *Όμηρος, Ιλιάδα 5.825–863* — η Αθηνά οδηγεί το δόρυ του Διομήδη και τραυματίζει τον Άρη· η κραυγή του και η άνοδος στον Όλυμπο.
  • *Όμηρος, Ιλιάδα 21.391–414* — η Αθηνά ρίχνει τον Άρη με ορόσημο χωραφιού στη θεομαχία.
  • *Ησίοδος, Θεογονία 921–923* — ο Άρης ως γιος του Δία και της Ήρας.
  • *Ησίοδος, Θεογονία 933–937* — Φόβος, Δείμος και Αρμονία, παιδιά του Άρη και της Αφροδίτης.
  • *Ψευδο-Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη 3.14.2· Παυσανίας 1.28.5* — ο φόνος του Αλιρροθίου, η δίκη του Άρη και η ονομασία του Αρείου Πάγου.

Σημείωση σύνταξης: η πρωτοπρόσωπη φωνή του Άρη είναι λογοτεχνικό πλαίσιο. Τα ομηρικά και ησιόδεια επεισόδια αναφέρονται σε κατονομασμένες πηγές.